Bạn đã bao giờ nghe câu: “Hãy theo đuổi đam mê, thành công sẽ theo đuổi bạn”? Câu nói này xuất hiện ở khắp mọi nơi, từ những bài diễn văn tốt nghiệp hào hứng đến các poster truyền cảm hứng trên mạng xã hội. Tuy nhiên, đằng sau vẻ ngoài bóng bẩy đó là một sự thật khắc nghiệt: Đây có thể là lời khuyên tai hại nhất khiến bạn mãi không tìm thấy sự nghiệp mơ ước.
Nếu bạn đang cảm thấy chán nản với công việc hiện tại, mông lung không biết đi về đâu, hoặc tự trách mình vì chưa tìm thấy “ngọn lửa” bên trong, hãy dừng lại một chút. Có lẽ bạn không thiếu đam mê, mà chỉ đang bắt đầu sai cách.
1. Huyền thoại đam mê: Tại sao càng tìm, bạn càng thấy bế tắc?
Nhiều người trẻ (từ Gen Z đến những người đang trong cuộc khủng hoảng tuổi 30) đang mắc kẹt trong một vòng lặp tâm lý độc hại:
- Sáng thức dậy với sự nặng nề: Luôn tự hỏi “Đây có phải việc mình thực sự yêu thích?”.
- Dễ dàng bỏ cuộc: Khi gặp áp lực, thay vì tìm cách vượt qua, bạn lại nghĩ: “Chắc do mình không có đam mê với ngành này”.
- Hội chứng “đứng núi này trông núi nọ”: Nhìn thành công của người khác và cảm thấy bản thân mình kém cỏi, mờ nhạt.
Thực tế, đam mê không phải là một “kho báu” được chôn giấu sẵn để bạn đi tìm. Việc đặt đam mê lên trước kỹ năng chính là lý do khiến sự nghiệp của bạn dậm chân tại chỗ.
2. Triết lý của Cal Newport: Đam mê là kết quả, không phải điểm xuất phát
Trong cuốn sách nổi tiếng “So Good They Can’t Ignore You” (Kỹ năng đi trước đam mê), tác giả Cal Newport đã đập tan ảo tưởng về sự nghiệp màu hồng. Ông khẳng định: “Theo đuổi đam mê là một lời khuyên nguy hiểm”.
Theo Newport, đam mê thực sự thường đến sau khi bạn đã đầu tư đủ thời gian và công sức để trở nên xuất sắc trong một lĩnh vực nào đó.
Công thức đúng nên là: > Rèn luyện kỹ năng $\rightarrow$ Trở nên giỏi giang $\rightarrow$ Có tiếng nói và sự tự do $\rightarrow$ Hình thành đam mê.
3. “Vốn liếng sự nghiệp” (Career Capital) – Chìa khóa để có tự do thật sự
Tại sao bạn thấy chán việc? Không phải vì công việc đó tệ, mà có thể vì bạn chưa đủ giỏi để làm chủ nó.
Cal Newport gọi nền tảng của một sự nghiệp bền vững là Career Capital (Vốn liếng sự nghiệp). Đây là những kỹ năng hiếm và có giá trị mà bạn tích lũy được. Khi có đủ “vốn”, bạn sẽ có được 3 quyền năng:
- Quyền chọn việc: Bạn được chọn môi trường mình thích.
- Quyền nói “không”: Bạn không phải làm những việc trái với giá trị bản thân.
- Quyền kiểm soát: Bạn làm chủ thời gian và phong cách sống của mình.
Chính cảm giác làm chủ (Mastery) và có giá trị (Impact) mới là thứ tạo ra đam mê bền vững, chứ không phải những cảm xúc hào hứng nhất thời lúc ban đầu.
4. Thay vì hỏi “Tôi yêu gì?”, hãy hỏi “Tôi giỏi gì?”
Nếu bạn đang mông lung trong sự nghiệp, hãy thay đổi bộ câu hỏi của mình để thoát khỏi cái bẫy cảm xúc:
- Thay vì hỏi: “Đam mê của tôi là gì?”
- Hãy hỏi: “Kỹ năng nào mình có thể mài sắc để trở nên vượt trội?”
- Hãy hỏi: “Mình đã đủ giỏi để đòi hỏi sự tự do và niềm vui trong công việc chưa?”
Thị trường lao động vốn rất thực tế. Không ai trả tiền cho mong muốn của bạn, họ chỉ trả tiền cho giá trị bạn tạo ra. Đam mê là phần thưởng dành cho những người đủ kiên trì vượt qua giai đoạn “tẻ nhạt” để tiến tới sự tinh thông.
5. Kết luận: Đừng để “đam mê” kìm hãm bước tiến của bạn
Đừng nhảy việc chỉ vì cảm thấy chưa yêu nó. Hãy tập trung xây dựng Vốn liếng sự nghiệp cho đến khi bạn trở nên “giỏi đến mức họ không thể phớt lờ bạn”. Khi đó, đam mê sẽ tự khắc tìm đến.
Để hiểu sâu hơn về cách áp dụng tư duy của Cal Newport vào thị trường lao động thực tế tại Việt Nam, cũng như giải quyết nỗi sợ “chọn sai nghề”, mời bạn lắng nghe phân tích chi tiết từ Vivian.
🎧 Nghe toàn bộ phân tích tại: [Vivian Podcast]
Tập podcast này dành cho bạn nếu:
- Bạn đang chán việc nhưng không biết có nên rẽ hướng hay không.
- Bạn sợ mình đang lãng phí thanh xuân vào một công việc không tên.
- Bạn muốn biết lộ trình thực tế để đạt được sự tự do trong sự nghiệp.
Bạn có đang rơi vào bẫy “theo đuổi đam mê”? Hãy để lại bình luận chia sẻ câu chuyện của bạn hoặc đặt câu hỏi để mình giải đáp trong các tập tiếp theo nhé!
